Polska Mapa Drogowej Infrastruktury Badawczej

wtorek, 01 marca 2011 - MNiSW
MNiSW opracowało Polską Mapę Drogową Infrastruktury Badawczej (lista projektów) zawierającą 33 projekty w różnych dziedzinach nauki obejmującą większość najważniejszych ośrodków naukowych w kraju.
zrodlo

Odpowiadając na zapotrzebowanie środowisk naukowych oraz w nawiązaniu do rekomendacji ESFRI odnośnie tworzenia narodowych map infrastruktury badawczej MNiSW przystąpiło w drugiej połowie 2009 r. do tworzenia Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej (IB). Przyjęto, że mapa drogowa ma w swojej pierwszej wersji stanowić wyraz potrzeb i aspiracji nauki polskiej w średniookresowej perspektywie czasowej w zakresie urządzeń i narzędzi badawczych. 

Tworzenie mapy drogowej poprzedzono przeglądem posiadanej przez jednostki naukowe bazy badawczej oraz dotychczasowej polityki inwestycyjnej. W rezultacie stwierdzono, że znakomita większość to małe urządzenia, często nie w pełni wykorzystywane, których podobne egzemplarze znajdują się w różnych jednostkach naukowych. W uzupełnieniu dokonano także przeglądu dużych inwestycji podejmowanych w ostatnich latach przez jednostki naukowe z funduszy strukturalnych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. 

Wykorzystując te analizy ustalono, że projekt infrastruktury badawczej umieszczony na mapie drogowej powinien opisywać ideę stworzenia ośrodka badawczego konsolidującego krajowy potencjał naukowy w danej dziedzinie. W działalność takiego ośrodka powinny być zaangażowane silne zespoły naukowe, posiadające odpowiedni dorobek krajowy i międzynarodowy. Koncepcja organizacyjna ośrodka powinna obejmować zasadę otwartego dostępu do urządzenia badawczego w oparciu o kryterium doskonałości naukowej.
Umieszczenie projektu na mapie drogowej nie stanowi zobowiązania ze strony MNiSW odnośnie finansowania budowy czy też późniejszego utrzymania ośrodka badawczego. Będzie natomiast miało pozytywny wpływ na przyszłe decyzje w tym względzie, podejmowane zarówno przez MNiSW, jak i inne agencje finansowania badań, a także na prestiż i pozycję jednostek naukowych będących współudziałowcami ośrodka badawczego. 

Opierając się na definicji sformułowanej przez ESFRI przyjęto, że termin „infrastruktura badawcza” w kontekście Polskiej Mapy Drogowej odnosi się do ośrodka badawczego o skali krajowej, obejmującego: urządzenie badawcze zlokalizowane w jednym miejscu, współpracujące urządzenia o mniejszej skali połączone strukturą organizacyjną (tzw. urządzenia rozproszone), narzędzia badawcze w postaci programów komputerowych lub innego typu procedury oraz urządzenia pomocnicze – biblioteki, depozyty, banki danych, centra i sieci komputerowe. 

Selekcja zasadniczej grupy projektów do mapy drogowej obejmowała dwa etapy. Etap pierwszy wymagał składania skondensowanych wniosków zawierających wizję proponowanej infrastruktury badawczej. Przystąpienie do etapu drugiego, na podstawie rezultatów etapu pierwszego, związane było z przygotowaniem poszerzonych opisów proponowanej infrastruktury, zawierających informacje na temat planowanego obszaru i zakresu badań, polskiego potencjału naukowego w tym obszarze, kwalifikacji zespołów stanowiących konsorcjum naukowe ośrodka badawczego oraz założeń organizacyjnych. 

W odpowiedzi na ogłoszony we wrześniu 2009 r. konkurs do pierwszego etapu selekcji nadesłano 76 skondensowanych wniosków, które zostały poddane ocenie przez zespół ekspertów krajowych. Ocena obejmowała następujące aspekty: jakość merytoryczna projektu (naukowa, innowacyjna), ogólnokrajowy lub ponadnarodowy charakter proponowanej IB, stopień dojrzałości projektu, proponowana lub możliwa w przyszłości konsolidacja z innymi ośrodkami badawczymi lub projektami o skali ogólnokrajowej, oraz potencjał badawczy zespołów wnioskujących. 

Do drugiego etapu selekcji projektów zakwalifikowano 40 wniosków, z czego w wyznaczonym terminie, tj. do końca kwietnia 2010 r., otrzymano 27 poszerzonych wniosków. Wnioski te uzupełniono o 18 polskich propozycji przystąpienia do międzynarodowych projektów z Mapy Drogowej ESFRI oraz o 6 największych projektów finansowanych w ramach POIG. 

Oceny poszczególnych grup wniosków dokonano z udziałem panelu ekspertów zagranicznych oraz kilku zespołów ekspertów krajowych. Na podstawie łącznej analizy tych ocen oraz opinii Komitetu Polityki Naukowej, prof. Barbara Kudrycka, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaakceptowała ostateczna listę projektów, stanowiących Polską Mapę Drogową Infrastruktury Badawczej.
Polska Mapa Drogowa zawiera 33 projekty w wielu szeroko rozumianych dziedzinach nauki, takich jak: astronomia i fizyka 7, zagadnienia interdyscyplinarne – 5, nauki humanistyczne – 1, nauki biologiczne i medyczne - 5, energia - 4, nauki materiałowe i technologie - 3, zagadnienia systemowe – 2, oraz nauki o środowisku i nauki o Ziemi - 6.  Z tego 15 projektów stanowi propozycje krajowych ośrodków badawczych, 5 projektów jest związanych z międzynarodowymi projektami z europejskiej mapy drogowej, ale zawiera istotny polski komponent oraz 13 projektów jest częścią międzynarodowych projektów z europejskiej mapy drogowej. 

Wybrane projekty obejmują zasięgiem większość najważniejszych ośrodków naukowych w kraju, w tym Gdańsk, Katowice, Kraków, Łódź, Poznań, Toruń i Warszawa.  W projekty mapy drogowej zaangażowane są wszystkie trzy rodzaje jednostek naukowych, obejmując 21 uczelni akademickich, 11 instytutów PAN, oraz 9 instytutów badawczych. 

Jedną z obserwacji wynikających z pierwszego konkursu projektów do Mapy Drogowej IB jest brak odpowiedniej reprezentacji niektórych ważnych dziedzin nauki, takich jak humanistyka, nauki spoleczne czy nauki o żywności.  Jest to sytuacja niepokojąca, której należy przeciwdziałać podejmując odpowiednie działania.  W roku 2011 ogłoszony zostanie kolejny konkurs na projekty do Polskiej Mapy Drogowej IB.  Przygotowanie promocyjne tego konkursu będzie skierowane na te słabo reprezentowane dziedziny.  Równocześnie dokonana zostanie analiza zgodności projektów z mapy drogowej z priorytetami polityki naukowej państwa. W dalszej przyszłości Mapa Drogowa IB będzie regularnie uaktualniana w dwuletnich odstępach. 

Kolejny wniosek wynika ze stwierdzenia, że niektóre z przedstawionych propozycji dotyczyły ciekawych i ważnych projektów infrastruktury badawczej, ale odpowiednie wnioski nie były zadowalającej jakości. Sprawy te będą dyskutowane z potencjalnymi autorami kolejnych wniosków w celu eliminowania tych słabości. Do najbliższego konkursu będą mogły przystępować projekty niezakwalifikowane w obecnym konkursie. 

Ostatnia konkluzja odnosi się do całej puli złożonych wniosków. Poza nielicznymi wyjątkami słabą stroną projektów były aspekty ich zarządzania, koncepcji organizacyjnych i kwestie dostępu do ośrodków badawczych przez zewnętrznych użytkowników. Wskazuje to na potrzebę organizacji specjalistycznych szkoleń, związanych z zarządzaniem dużymi ośrodkami badawczymi posiadającymi znaczącą infrastrukturę badawczą. Planuje się w tym zakresie włączenie MNiSW w odpowiednie inicjatywy podejmowane przez ESFRI.